Mehnatni muhofaza qilish

📘 Maktabda mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomasi

I. Umumiy qoidalar

  1. Ushbu yo‘riqnoma umumta’lim maktablarida barcha xodimlar va o‘quvchilar uchun mehnatni muhofaza qilish choralarini belgilaydi.
  2. Maktab hududida barcha xodimlar mehnat xavfsizligi, yong‘in xavfsizligi, elektr xavfsizligi va sog‘liqni saqlash qoidalariga rioya qilishlari shart.
  3. Har bir xodim ishga kirishda va muntazam ravishda MMQ bo‘yicha yo‘riqnomadan o‘tishi kerak (kirish, navbatdan tashqari, rejalashtirilgan, mavsumiy va h.k.).

II. O‘qituvchilar uchun xavfsizlik qoidalari

  1. Dars mashg‘ulotlarida o‘quvchilarning xavfsizligini ta’minlash – o‘qituvchining majburiyati.
  2. Elektr jihozlaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinishi zarur.
  3. Sinfxonalarda mebel, texnika va boshqa vositalar joylashuvi o‘quvchilarning harakatlanishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
  4. Favqulodda vaziyatlarda (yong‘in, zilzila) evakuatsiya tartibini bilish va o‘quvchilarga o‘rgatish lozim.

III. Texnik xodimlar uchun xavfsizlik talablari

  1. Elektr jihozlar bilan ishlovchi texnik xodimlar maxsus o‘qitilgan bo‘lishi va belgilangan sertifikatga ega bo‘lishi shart.
  2. Tozalash, bo‘yash yoki ta’mirlash ishlarida shaxsiy himoya vositalari (qo‘lqop, niqob, ko‘zoynak) dan foydalanilishi zarur.
  3. Kimyoviy vositalardan foydalanishda maxsus ko‘rsatmalarga amal qilinishi shart.
  4. Elektr tarmoqlarida ishlash faqat tegishli ruxsatnomaga ega xodimlarga ruxsat etiladi.

IV. O‘quvchilar uchun xavfsizlik qoidalari

  1. O‘quvchilar maktabga kelganidan boshlab uyiga qaytgunga qadar MMQ qoidalariga rioya qilishlari lozim.
  2. Maxsus xonalar (kimyo, fizika, informatika, sport zali)ga faqat o‘qituvchi ruxsati bilan kirishlari mumkin.
  3. O‘quvchilarni elektr rozetkalari, jihozlar, o‘tkir yoki xavfli vositalar bilan mustaqil ishlashiga ruxsat berilmaydi.
  4. Har qanday favqulodda holat to‘g‘risida darhol o‘qituvchiga xabar berilishi shart.

V. Yong‘in xavfsizligi qoidalari

  1. Maktab hududida yong‘in xavfsizligi bo‘yicha belgilar, o‘t o‘chirish moslamalari bo‘lishi shart.
  2. Yong‘in sodir bo‘lsa, darhol 101 raqamiga qo‘ng‘iroq qilish, signal tugmasini bosish va evakuatsiya qilish choralarini ko‘rish zarur.
  3. Yong‘in chiqqan joyga o‘quvchilarni yaqinlashtirish taqiqlanadi.
  4. Yong‘in mashqlari rejalashtirilgan tartibda yiliga kamida ikki marta o‘tkaziladi.

VI. Tibbiy yordam va baxtsiz hodisalar holatida harakatlar

  1. Har bir sinfxonada birinchi yordam vositalari (apteçka) mavjud bo‘lishi kerak.
  2. Baxtsiz hodisa yuz bersa, darhol tibbiyot punkti yoki tez yordamga murojaat qilinadi.
  3. Har qanday jarohat yoki holat maxsus daftarga qayd etiladi va tahlil qilinadi.

🧪 1. Kimyo laboratoriyasi xavfsizlik qoidalari

A. Umumiy qoidalar:

  • Laboratoriyaga faqat o‘qituvchi yoki laboratoriya mudiri ruxsati bilan kirish mumkin.
  • Darsdan oldin o‘qituvchi tomonidan xavfsizlik bo‘yicha qisqacha yo‘riqnoma beriladi.
  • Laboratoriyada ovqatlanish, ichimlik ichish, shaxsiy buyumlar bilan shug‘ullanish taqiqlanadi.

B. Ish davomida:

  • Himoya kiyimlari (halat, niqob, qo‘lqop) kiying.
  • Kimyoviy moddalarni ruxsatsiz aralashtirish, qizitish, ta’mib ko‘rish mumkin emas.
  • Kislotalar va ishqorlar bilan ishlaganda maxsus e’tibor qaratish lozim.
  • Agar reaktiv to‘kilib ketsa, o‘qituvchiga zudlik bilan xabar berish kerak.
  • Spirtdan foydalanganda ochiq olov manbalarini yaqinlashtirish mumkin emas.

C. Ishdan so‘ng:

  • Ish joyi tozalanadi, asboblar yuviladi yoki o‘z joyiga qo‘yiladi.
  • Qo‘llar sovun bilan yaxshilab yuviladi.
  • Har qanday shikastlanish haqida o‘qituvchiga darhol xabar beriladi.

🌿 2. Biologiya laboratoriyasi xavfsizlik qoidalari

A. Umumiy qoidalar:

  • Laboratoriyada jonli organizmlar, mikroskoplar, o‘tkir asboblar bilan ishlanadi – ehtiyotkorlik zarur.
  • Fauna va flora namunalariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘ling.

B. Ish davomida:

  • Mikroskop va boshqa optik asbob-uskunalardan ehtiyotkorlik bilan foydalaniladi.
  • Biologik namunalarni qo‘l bilan ushlashda qo‘lqop kiyish zarur.
  • O‘tkir asboblar (pichoq, skalpel, igna) bilan ishlaganda o‘zingizni va boshqalarni ehtiyot qiling.
  • Yuqimli materiallar bilan ishlaganda shaxsiy gigiena qoidalariga qat’iy amal qiling.

C. Ishdan so‘ng:

  • Ish stolini tozalash, ishlatilgan vositalarni sterilizatsiya qilish (agar kerak bo‘lsa).
  • Qo‘llarni antibakterial vosita bilan yuvish.
  • O‘qituvchiga hisob berish.

⚛️ 3. Fizika laboratoriyasi xavfsizlik qoidalari

A. Umumiy qoidalar:

  • Fizika laboratoriyasida elektr tok, yorug‘lik, mexanika va termik tajribalar o‘tkaziladi – har bir asbobning ishlash prinsipi o‘rganilishi shart.
  • O‘qituvchi ruxsatisiz tajriba boshlash taqiqlanadi.

B. Ish davomida:

  • Elektr tokiga ulangan asboblarga nam qo‘l bilan tegmang.
  • Ampermetr, voltmetr, reostat, galvanometr va boshqa elektr asboblarini faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan ulang.
  • Termometr, manometr kabi asboblar mo‘rt bo‘lishi sababli, ularga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘ling.
  • Tajribalar vaqtida portlovchi, yong‘inli materiallardan ehtiyot bo‘ling.

C. Ishdan so‘ng:

  • Qurilmalarni o‘chirish, uzilishlarga ishonch hosil qilish.
  • Jihozlar o‘z joyiga qaytariladi, ish joyi tartibga keltiriladi.

💻 4. Informatika xonasi xavfsizlik qoidalari

A. Umumiy qoidalar:

  • Informatika xonasiga faqat dars vaqtida va o‘qituvchi ruxsati bilan kiriladi.
  • Elektr jihozlariga, kabellarga va qurilmalarga o‘zboshimchalik bilan teginish taqiqlanadi.

B. Ish davomida:

  • Nam qo‘llar bilan kompyuterga teginmang.
  • Klaviatura, sichqoncha, monitorga ortiqcha bosim bilan teginish taqiqlanadi.
  • Internet tarmog‘idan foydalanishda faqat dars mavzusiga oid saytlar ochiladi.
  • Kompyuterda ruxsatsiz dasturlarni o‘rnatish, fayl yuklab olish man etiladi.

C. Favqulodda holatlarda:

  • Kompyuter ishdan chiqsa yoki tutun chiqa boshlasa, darhol o‘qituvchiga xabar beriladi.
  • Elektr uzilishi bo‘lsa, o‘quvchilar qurilmalarni o‘zlari o‘chirishga harakat qilmasin.

D. Ishdan so‘ng:

  • Kompyuterlar to‘g‘ri o‘chiriladi, barcha dasturlar yopiladi.
  • Stollar tartibga keltiriladi, stul o‘z joyiga suriladi.

MAKTAB DIREKTORINING BUYRUG’I

№ 1
Sana: 01.08.2025 yil

Mas’ullarni tayinlash haqida

Maktabimizda laboratoriya va informatika xonalarida xavfsizlikni ta’minlash maqsadida ma’sul shaxslarni tayinlash maqsadida buyuraman:

  1. Kimyo laboratoriyasining xavfsizligi va jihozlarini saqlash uchun mas’ul shaxs sifatida Islomova Zuylxumor (kimyo o‘qituvchisi) tayinlansin.
  2. Biologiya laboratoriyasining xavfsizligi va jihozlarini saqlash uchun mas’ul shaxs sifatida Alimqulova Nigora (biologiya o‘qituvchisi) tayinlansin.
  3. Fizika laboratoriyasining xavfsizligi va jihozlarini saqlash uchun mas’ul shaxs sifatida Azamatova Dilbar (fizika o‘qituvchisi) tayinlansin.
  4. Informatika xonasining xavfsizligi va jihozlarini saqlash uchun mas’ul shaxs sifatida Xolmatova Nargiza (informatika o‘qituvchisi) tayinlansin.

Mas’ul shaxslar mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilinishini nazorat qilish, zarur shaxsiy himoya vositalarini ta’minlash, favqulodda vaziyatlarda tegishli choralar ko‘rish hamda har yarim yilda faoliyatlari bo‘yicha hisobot berish majburiyatini yuklanadi.

Ushbu buyruq maktabning barcha bo‘limlari uchun majburiy hisoblanadi.

Direktor: Bahodir Teshaboyev
Buyruq bajarilishini nazorat qiladi:
Xo’jalik ishlari bo’yicha direktor muovini Elyor Xusanov

🛠️ Maktab texnik xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi chora-tadbirlari

I. Umumiy qoidalar

  1. Texnik xodimlar maktab hududida o‘z ish faoliyatlarini bajarishda mehnatni muhofaza qilish qoidalariga qat’iy rioya qilishlari shart.
  2. Ishga kirishdan oldin va ish davomida xavfsizlik qoidalari bo‘yicha o‘qitishdan o‘tish majburiydir.
  3. Har qanday ishni bajarishda shaxsiy himoya vositalaridan (qo‘lqop, bosh kiyim, ko‘zoynak, niqob va boshqalar) foydalanish talab etiladi.
  4. Texnik xodimlar maktabda ishlatiladigan barcha jihozlarning ishlash tartibi va texnik holati haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishlari kerak.
  5. Ish joyining tozaligi va tartibini saqlash texnika xavfsizligining asosiy shartidir.

II. Texnik jihozlar bilan ishlash qoidalari

  1. Elektr jihozlari va asboblarni faqat maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan xodimlar ishlatishi mumkin.
  2. Ishga kirishdan oldin elektr tarmoqlari, asbob-uskunalar va himoya vositalari holatini tekshirish zarur.
  3. Elektr jihozlarini ishlatishda nam qo‘llar bilan tegish, shikastlangan kabel yoki rozetkalardan foydalanish qat’iyan taqiqlanadi.
  4. Ish davomida shikastlangan, nosoz yoki yaroqsiz asboblar darhol ajratilib, rahbariyatga xabar qilinadi.
  5. Ta’mirlash ishlarini faqat tegishli malakaga ega xodimlar bajarishi mumkin.

III. Kimyoviy moddalar bilan ishlash choralari

  1. Ta’mirlash yoki tozalash jarayonida foydalaniladigan kimyoviy moddalar uchun maxsus belgilangan joy ajratiladi.
  2. Kimyoviy moddalar bilan ishlashda shaxsiy himoya vositalari (qo‘lqop, niqob, ko‘zoynak) kiyilishi shart.
  3. Kimyoviy moddalar boshqa moddalar bilan aralashtirilmasligi, ularning saqlash va utilizatsiya qoidalariga qat’iy rioya qilinishi zarur.
  4. Kimyoviy moddalar to‘kilsa yoki tarqalsa, darhol rahbariyatga xabar berilib, zarur tozalash choralari ko‘riladi.

IV. Yong‘in xavfsizligi choralari

  1. Texnik xodimlar yong‘in xavfsizligi qoidalariga qat’iy amal qilishlari kerak.
  2. Maktab hududida yong‘in o‘chirish vositalari doimiy ish holatida bo‘lishi zarur.
  3. Elektr jihozlarini ishga tushirishdan oldin ularning yong‘inga olib kelmasligi tekshiriladi.
  4. Yong‘in xavfi yuzaga kelgan holatlarda darhol rahbariyatga xabar berish va favqulodda evakuatsiya qoidalariga amal qilish shart.

V. Shaxsiy gigiena va sog‘liqni saqlash

  1. Ish davomida shaxsiy gigienaga rioya qilish, qo‘llarni muntazam yuvish zarur.
  2. Texnik xodimlar o‘z sog‘lig‘i holatiga e’tibor berib, zarurat bo‘lsa, tibbiy ko‘rikdan o‘tib turishlari lozim.
  3. Ish paytida haddan tashqari charchash yoki salomatlikda yomonlashuv sezilsa, ishni to‘xtatib, rahbariyatga xabar berish zarur.

VI. Favqulodda vaziyatlarda harakatlar

  1. Favqulodda holatlarda (yong‘in, elektr qisqa tutashuvi, suv toshqini va hokazo) texnik xodimlar o‘z faoliyatini to‘xtatib, darhol rahbariyatga xabar berishlari shart.
  2. Evakuatsiya qoidalariga amal qilish va o‘quvchilar hamda boshqa xodimlarni xavfsiz joyga olib chiqishda yordam berish vazifasi yuklanadi.
  3. Favqulodda vaziyatlarda birinchi yordam ko‘rsatish bo‘yicha asosiy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lish tavsiya etiladi.

MAKTAB DIREKTORINING BUYRUG’I

№ 2
Sana: 01.08.2025 yil

Texnik xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi chora-tadbirlari to‘g‘risida

Maktabimiz texnik xodimlarining mehnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi sohasidagi bilim va ko‘nikmalarini oshirish, ish jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavf-xatarlarni oldini olish maqsadida:

  1. Texnik xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi bo‘yicha maxsus chora-tadbirlar joriy etilsin va ularga qat’iy rioya qilinsin.
  2. Maktab texnik xodimlari ish joylarida xavfsizlik qoidalariga qat’iy amal qilishlari, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanishlari majburiy etilsin.
  3. Texnik xodimlarga xavfsizlik bo‘yicha o‘quv seminarlar, treninglar muntazam o‘tkazilsin.
  4. Texnik jihozlar va uskunalar muntazam tekshirib turilsin, nosozliklar aniqlansa, darhol rahbariyatga xabar berilsin va bartaraf etilsin.
  5. Elektr jihozlari va kimyoviy moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga qat’iy rioya qilinsin.
  6. Yong‘in xavfsizligini ta’minlash uchun yong‘in o‘chirish vositalari doimiy ish holatida bo‘lishi va xodimlar ularni ishlatishni bilishlari ta’minlansin.
  7. Favqulodda vaziyatlarda texnik xodimlar o‘z vaqtida va to‘g‘ri harakat qilishlari, evakuatsiya qoidalariga amal qilishlari zarur.
  8. Ushbu buyruq maktabning barcha texnik xodimlari uchun majburiy hisoblanadi.

Direktor: Baxodir Teshaboyev
Buyruq bajarilishini nazorat qiladi:
Mehnat muhofazasi bo‘yicha mas’ul shaxs Elyor Xusanov

MAKTAB DIREKTORINING BUYRUG’I

№ 3
Sana: 01.08.2025 yil

Pedagog va texnik xodimlarni mehnat sug‘urtasini majburiy tashkil etish haqida

Maktabimizda mehnatni muhofaza qilish va xodimlarning ijtimoiy himoyasini mustahkamlash maqsadida:

  1. Maktabning barcha pedagog va texnik xodimlari uchun mehnat sug‘urtasi majburiy tarzda tashkil etilsin.
  2. Sug‘urta qilish jarayoni mehnat muhofazasi bo‘yicha mas’ul shaxs tomonidan nazorat qilinsin.
  3. Sug‘urta shartnomalari tuzilganligi va to‘lovlarning o‘z vaqtida amalga oshirilishini moliya bo‘limi ta’minlasin.
  4. Sug‘urta qilingan xodimlarning ro‘yxati yillik hisobotlarda ko‘rsatilsin.
  5. Xodimlarga sug‘urta huquqlari va kafolatlari haqida tushuntirish berilsin.
  6. Ushbu buyruq maktabning barcha bo‘limlari va xodimlari uchun majburiy hisoblanadi.

Direktor: Baxodir Teshaboyev
Buyruq bajarilishini nazorat qiladi:
Mehnat muhofazasi bo‘yicha mas’ul shaxs Elyor Xusanov